35.-Η νικηφόρος επέμβασις της Ελλάδος εις τον Πρώ­τον Παγκόσμιον Πόλεμον ανέτρεψεν υπέρ ημών διά μιαν ακόμη φοράν την κατάστασιν. Μετά το πέρας του Α' Πα­γκοσμίου Πολέμου, η Ελλάς προέβαλε κατά τας εν Παρισίοις Διασκέψεις Ειρήνης τας δικαίας αξιώσεις της επί της υπό Ιταλικών και Γαλλικών στρατευμάτων κατεχόμενης Βορείου Ηπείρου. Εις τας αξιώσεις της Ελλάδος αντέδρα­σε λυσσωδώς πάλιν η Ιταλία διότι αι δυνάμεις της τριπλής συνεννοήσεως δεν ετήρησαν τας υπ' αυτών δοθείσας εις αυτήν υποσχέσεις δια της μυστικής συνθήκης του Λονδίνου. Δεν ετήρησαν δε αύται τας συμφωνίας εκείνος διότι εν τω μεταξύ είχον εισέλθει με όλην την γιγαντιαίων ισχύν των εις τον πόλεμον αι Ηνωμέναι Πολιτείαι και ο Ουΐλσων δεν ανεγνώριζε την μυστικήν εκείνην συνθήκην.
 
   36.—Τότε ο Πρόεδρος της Ελληνικής Κυβερνήσεως Ελευθέριος Βενιζέλος ήλθεν εις απ' ευθείας διαπραγμα­τεύσεις μετά της Ιταλίας διά να άρη τας αντιδράσεις της και επέτυχεν ούτω να υπογραφή την 29ην Ιουλίου 1919 η περί­φημος συμφωνία Βενιζέλου-Τιτόνι διά της οποίας η Ιταλία ανεγνώρισε τας επί της Βορείου Ηπείρου ελληνικός διεκδι­κήσεις, έναντι αναγνωρίσεως εκ μέρους της Ελλάδος ιταλι­κής εντολής επί του εναπομένοντος εις την Αλβανίαν εδά­φους. Διά κοινής επισήμου Πράξεως των της 9ης Δεκεμβρί­ου 1919, αι τρεις Μεγάλαι Δυνάμεις Αγγλία, Γαλλία και Ηνωμένες Πολιτείαι της Αμερικής, υιοθέτησαν και επεκύρωσαν την συμφωνίαν Βενιζέλου-Τιτόνι, το δε ανώτατον συμβούλιον της συνδιασκέψεως της ειρήνης υπό την προεδρίαν του Κλεμανσώ εδέχθη την 14 Ιανουαρίου 1920 την συμφωνίαν Τιτόνι-Βενιζέλου και την διά ταύτης αποδεχθείσαν μεθόριον γραμμήν μεταξύ Αλβανίας-Ελλάδος.

   37.—Την 17ην Μαΐου 1920 και η Γερουσία των Ηνωμέ­νων Πολιτειών ομοφώνως έλαβε την απόφαοτν, όπως η Βό­ρειος Ήπειρος παραχωρηθή υπό της Συνδιασκέψεως της Ειρήνης εις την Ελλάδα.

   38.— Αι αποφάσεις αύται αποτελούν τον τρίτον αναμφισβήτητον τίτλον διεθνούς αναγνωρίσεως της ελληνικότητας της Βορείου Ηπείρου. Κατόπιν τούτου δεν έμενε πλέον παρ« η ανακατάληψις και ενσωμάχωσις της Βορείου Ηπείρου, πλην όμως η απόφασις των Δυνάμεων της 13ης Ιανουαρίου 1920 απηγόρευσεν εις την Ελλάδα να ανακαταλάβη την Βόρειον Ήπειρον προ της ρυθμίσεως του επιμάχου τότε μετα­ξύ Ιταλίας και Γιουγκοσλαβίας αδριατικού ζητήματος.

   39.—Εν τω μεταξύ δι' υποκινήσεως της ιταλικής πολιτι­κής αναπτύσσεται υπό των Αλβανών με κέντρον την Κρόιαν, εν ευρύ εθνικιστικόν κίνημα. Οι Ιταλοί παραδί­δουν εις τους Αλβανούς τα υπ' αυτών κατεχόμενα εδάφη της Βορείου Ηπείρου (Απρίλιος 1920) και οι Γάλλοι την πε­ριοχή της Κορυτσάς (Μάιος 1920). Επειδή δε ήτο ακόμη εκκρεμές το αδριατικόν πρόβλημα η Ελλάς μετά την εκκένωσιν της Βορείου Ηπείρου υπό των ιταλικών και γαλλικών στρατευμάτων συνήψε προσωρινήν συμφωνίαν μετά της Αλβανίας, τον Μάιον του 1920, διά της οποίας (Πρωτόκολλον Κοπετίτσας) η Αλβανία ανεγνώριζε τον προσωρινόν χαρακτήρα της υπ' αυτής κατοχής της Βορείου Ηπείρου.

   40.—Το αδριατικόν ζήτημα, από τον οποίον ως είδομεν εξηρτήθη η εφαρμογή της αποφάσεως των Μεγάλων Δυνά­μεων διά την κατάληψιν της Βορείου Ηπείρου, ελύθη διά της Συνθήκης της Ραπάλο (30-10-1920). Η Ελληνική κυβέρνησις ώφειλε να επικαλεσθή το δεδικασμένον της αποφά­σεως του Ανωτάτου Συμβουλίου της 14ης Ιανουαρίου 1920 και αμέσως ipso facto μετά την κύρωσιν της Συνθήκης να προβή εις την κατάληψιν της Βορείου Ηπείρου. Η μη άμε­σος κατάληψις κατά την εποχήν εκείνην είχεν ολέθριας συ­νεπείας, διότι βραδύτερον τα πράγματα περιεπλάκησαν εν Ελλάδι και εν τω εξωτερικώ η διεθνής ατμόσφαιρα καθί­στατο ολοέν δυσμενέστερα διά την Ελλάδα.

   41.-Η αποτυχία του Βενιζέλου εις τας εκλογάς της 1ηςΝοεμβρίου 1920 και η επάνοδος του Βασιλέως Κωνσταντί­νου θεωρούνται ως εχθρική εκδήλωσις του ελληνικού λαούκατά την Αντάντ. Η Ιταλία εξεμεταλλεύθη επιτηδείως την αλλαγήν ταύτην και ο διαδεχθείς τον Τιτόνι υπουργός των Εξωτερικών της Ιταλίας Σφόρτσα (Ιούλιος του 1920) αθετεί την συμφωνίαν Τιτόνι-Βενιζέλου και τάσσεται υπέρ της πλήρους εδαφικής ακεραιότητας της Αλβανίας.

   42.—Το ζήτημα των Νοτίων συνόρων της Αλβανίας μη συζητηθέν εκ νέου κατά το 1920 επανήλθε προς συζήτησιν εις την πρεσβευτικήν διάσκεψιν των Μεγάλων Δυνάμεων Γαλλίας, Αγγλίας, Ιταλίας και Ιαπωνίας (η Αμερική απε­σύρθη εκ της Ευρώπης διότι επεκράτει τότε εν αυτή η πολι­τική του απομονωτισμού) την 9ην Νοεμβρίου 1921 κατά την οποίαν εξέδωκε λίαν δυσμενή διά την Ελλάδα απόφασιν. Δι' αυτής ώρισε τα υπό του Πρωτοκόλλου της Φλωρεντίας υποδειχθέντα (17 Δεκεμβρίου 1913) μολονότι το Πρωτόκολλον τούτο είχε ανατροπή υπό του Πρωτοκόλλου της Κερκύρας (17 Μαΐου 1914) και υπό της αποφάσεως του Ανωτάτου Συμβουλίου της Ευρώπης (14 Ιανουαρίου 1920). Η Ελλάς, περιπεπλεγμένη ούσα εις τον εν Μικρά Ασία πόλεμον κατά των Τούρκων, δεν ηδυνήθη να αντίδραση απο­τελεσματικούς και ούτως η Βόρειος Ήπειρος κατεδικάζετο εις δουλείαν.