Ο Παύλος Κάγιος πορεύτηκε σ' όλη του τη ζωή με αλβανικά χαρτιά. Εγινε κριτικός σινεμά και συγγραφέας. Το νέο του βιβλίο, «Και με κλειστά μάτια θα βλέπω», είναι αφιερωμένο στους γονείς του. Ο ένας από τη Βόρειο Ηπειρο, η άλλη από τη Μεσσηνία, αγαπήθηκαν στα χρόνια του Εμφυλίου, έζησαν κυνηγημένοι ή αφανείς, αλλά του έμαθαν να στέκεται πάνω από ταμπέλες και χωρίς απωθημένα

Ηρθε συγκινημένος. Μόλις είχε δει σε δημοσιογραφική προβολή την ταινία του Τομ Φορντ «Single Man» με τον Κόλιν Φερθ. «Για μένα είναι η ταινία της χρονιάς, μαζί με τη "Λευκή Κορδέλα"», λέει και τη διηγείται. «Ευτυχώς που δεν έγινα επαγγελματίας θεατής και ακόμη μπορώ και συγκινούμαι, δακρύζω και ταράζομαι. Η συγκίνηση που έζησα σήμερα ανανέωσε γι' άλλη μια φορά την πίστη μου στο σινεμά...». Εχει αξία να το λέει αυτό ο Παύλος Κάγιος, που από το 1984 κάνει κινηματογραφικό ρεπορτάζ και κριτική στην εφημερίδα «Νέα».

«Αγάπησα το σινεμά από τη μάνα μου. Εκείνη μας πήγαινε στα θερινά. Τα λάτρευε. Για πολλά χρόνια πίστευα ότι η αλήθεια είναι στο σινεμά και όχι σ' αυτό που ζω». Τι περίεργο; Διαβάζοντας κανείς το νέο του μυθιστόρημα «Και με κλειστά μάτια θα βλέπω» (εκδ. «Καστανιώτη») ανακαλύπτει ότι η ζωή του Παύλου Κάγιου είναι πέρα για πέρα μυθιστορηματική.

Αφιερωμένο στους γονείς του, το τέταρτο αυτό βιβλίο του αφηγείται, με ειλικρίνεια που αφοπλίζει, την ιστορία δύο πολύ διαφορετικών ανθρώπων, που ένωσε και έσωσε η αγάπη, καθώς κυνηγήθηκαν ανελέητα από πολιτικές αναταραχές, κοινωνικές προκαταλήψεις, τη φτώχεια και τη δική τους μοίρα. «Μια ζωή γεμάτη θύελλες», όπως γράφει και ο ίδιος.

Η Βάσω, η μητέρα του, ξεκίνησε «απ' του Κατσαρού των τριακοσίων σπιτιών και των χιλίων κατοίκων» έξω από την Καλαμάτα, για να φτάσει στην εμφυλιακή Αθήνα, αφού πρώτα είδε σφαγμένο «στην πηγάδα του Μελιγαλά» από τους αντάρτες τον αγαπημένο της αδελφό Μίμη.

Ο Θοδωράκης, ο πατέρας του, τον Σεπτέμβριο του 1946 το 'σκασε από τη Λεσινίτσα, στην ελληνόφωνη Βόρειο Ηπειρο, για μια καλύτερη ζωή στη μητέρα - πατρίδα. Ενταγμένος στον Απελευθερωτικό Στρατό του Χότζα, ένιωσε στο πετσί του να καταρρέουν τα ιδανικά του κομμουνισμού. Και συνειδητοποίησε με το χειρότερο τρόπο ότι ξένος ήταν κι εκεί, ξένος αλλά (κυρίως) κυνηγημένος θα ζούσε και στην πατρίδα.

«Συναντιούνται στα χρόνια του Εμφυλίου και με την αγάπη και τη συνύπαρξή τους ουσιαστικά τον καταργούν και προσπαθούν με νύχια και με δόντια να ζήσουν πάνω από ταμπέλες», τονίζει ο Παύλος Κάγιος. Η Βάσω, μερικά χρόνια αργότερα, θα αλλάξει μέχρι και την υπηκοότητά της, από ελληνική σε αλβανική, φοβούμενη ότι θα στείλουν τον άντρα της ξανά πίσω στην Αλβανία.

«Δεν έχει σημασία ούτε η υπηκοότητα ούτε η ιθαγένεια ούτε η καταγωγή. Σημασία έχει η ψυχή... Η πατρίδα είναι μέσα μας», λέει σήμερα ο 56χρονος συγγραφέας. Οι 544 σελίδες του βιβλίου του χτυπούν η μία μετά την άλλη τον μικροαστισμό και την υποκρισία μας. Η ζωή αυτής της οικογένειας σε φέρνει αντιμέτωπη με τον ίδιο σου τον εαυτό. Και συνειδητοποιείς ότι εκείνοι που θα μπορούσαν να είναι πλούτος γι' αυτή τη χώρα, μπήκαν με απίστευτη περιφρόνηση στο περιθώριο. Πόσο επίκαιρο θέμα σε μια Ελλάδα που στέκεται διχασμένη, τυφλωμένη από την ξενοφοβία της, απέναντι στο νομοσχέδιο που δίνει την ιθαγένεια στα παιδιά των μεταναστών που δεν έχουν γνωρίσει άλλη πατρίδα από τη δική μας.

Την ιδέα για το μυθιστόρημα του την έδωσε ο μεγαλύτερος αδελφός του Χρήστος, που ζει στη Σουηδία. «Δεν είναι βιογραφία, είναι μυθιστόρημα» τονίζει. «Ακουμπάει σε δύο πραγματικά πρόσωπα, χωρίς να σημαίνει ότι όλα όσα αναφέρονται τα έχουν ζήσει».

Από το Μεσοπόλεμο μέχρι σήμερα, το βιβλίο καλύπτει 80 χρόνια ελληνικής ιστορίας. «Από την Κατοχή, στον Εμφύλιο, στη χούντα και στη Μεταπολίτευση, μέχρι την αδιαφορία του σήμερα, ήθελα ο απλός, ο αφανής, ο άσημος άνθρωπος να είναι σε πρώτο πλάνο. Γιατί το πείσμα του για ζωή είναι αξεπέραστο. Ήθελα να είναι ένα προσκύνημα στον άνθρωπο που είναι στη γωνία και κανένας δεν τον προσέχει. Κι όμως, αυτός μπορεί να είναι το αλάτι της ζωής».

Γράφει για τη μητέρα του και τον πατέρα του και, εντέλει, παραδίδει ήρωες αληθινούς με σάρκα και οστά, με πάθη και αδυναμίες. Πώς κατάφερε να πετύχει την αποστασιοποίηση και να ξεφύγει την εξιδανίκευση; «Επρεπε να περάσουν χρόνια για να νιώσω έτσι. Δεν θα μπορούσε να είναι το πρώτο μου βιβλίο. Τελικά, όμως, μου βγήκε πιο εύκολα από τα προηγούμενα».

Ξεκαθάρισε μέσα του ότι δεν θα φοβηθεί να πει πράγματα που έχουν συμβεί και τον έχουν καθορίσει. «Δεν με πείραζε να βγουν οι φτωχοδιάβολοι, οι λούμπεν χαρακτήρες, οι άνθρωποι του πεζοδρομίου, το κυνήγι του εύκολου κέρδους. Ηθελα, όμως, να έχει ψυχή. Την ψυχή των ανθρώπων της προηγούμενης γενιάς, που προσπαθούσαν να καλυτερεύσουν τη ζωή τους με οποιοδήποτε τίμημα. Ηταν για μένα άγιοι ρακένδυτοι, χαμάληδες του δρόμου. Δυστυχώς η μνήμη μας όλο και αδυνατεί. Κι όλο λιγότερο κοιτάμε το παρελθόν μας και χάνουμε τις ρίζες μας».

Η αλβανική υπηκοόητα καθόρισε και τον ίδιο. «Στα πρώτα μου χρόνια και άσχημα ένιωθα και κόμπλεξ είχα. Ελεγα: τώρα εγώ πού είμαι, τι είμαι, ποιος είμαι; Με επηρέασε ώσπου στάθηκα γερά στα πόδια μου και έκτοτε δεν προσπαθούσα να εξηγήσω σε κανέναν τίποτα. Μέσα μου τα είχα λυμένα τα προβλήματα. Πορεύθηκα στη ζωή μου πάνω απ' αυτά τα χαρτιά. Και το χρωστάω στους γονείς μου. Ο πατέρας μου ήταν ένας πολύ έξυπνος άνθρωπος και πολύ μορφωμένος, αλλά χαμένος. Πάντα κυνηγημένος μα αξιοπρεπής. Η μάνα μου, η αγράμματη μούσα μου, ποτέ δεν ζήλεψε τίποτε και κανέναν. Ετσι μεγάλωσα χωρίς να έχω ποτέ απωθημένα. Με ενδιέφερε πάντα τι είχα εγώ μέσα μου».

Ρατσισμό δεν αισθάνθηκε ποτέ. Απλώς αντιμετωπίζει με άλλο μάτι τους μετανάστες, που βλέπει γύρω από την Ομόνοια και το Μεταξουργείο, στους ίδιους δρόμους που και οι δικοί του ήρωες έζησαν τη θυελλώδη ζωή τους. Τότε που μικρός έβλεπε το «Ενα καπέλο γεμάτο βροχή» του Φρεντ Τσίνεμαν και του θύμιζε το δικό του σπίτι. «Κανένα μυθιστόρημα δεν μπορεί να αντιγράψει τη ζωή, η ζωή είναι από μόνη της όλα τα μυθιστορήματα μαζί».

**Το βιβλίο θα παρουσιαστεί στις 23 Φεβρουαρίου (8 μ.μ.) στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος (Ιερά Οδός 48) από τον Λάκη Λαζόπουλο. Αποσπάσματα θα διαβάσουν οι ηθοποιοί Αλεξία Καλτσίκη και Θάνος Σαμαράς. *